Kâmil Müminin Özellikleri: İmanın Kökü Kalpte, Meyvesi Hayatta

Dört ana fikir

1. İmanın kökü kalpte, meyvesi hayattadır.Kâmil mümin camide de çarşıda da aynı insandır.
2. Namaz secdede bitmez.Huşûyla kılınan namaz söze, davranışa ve istikamete taşınır.
3. Dil, göz ve gönül emanettir.Ya hayır söyle ya sus; gıybetten ve kötü zandan uzak dur.
4. İmanın kemâli güzel ahlâkla ölçülür.Güven veren, öfkesini yenen, sabreden ve sözünde duran mümin.

İftitah: İman bir ağaçtır

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ

رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي ۝ وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي ۝ وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي ۝ يَفْقَهُوا قَوْلِي

Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Peygamberimiz Muhammed’e, ailesine ve bütün ashabına salât ve selâm olsun. Rabbim! Gönlüme ferahlık ver, işimi bana kolaylaştır, dilimden düğümü çöz ki sözümü iyi anlasınlar.

Hamd: Fâtiha, 1/2. Salavat: serbest dua lafzı. Dua: Tâhâ, 20/25–⁠28

Aziz cemaat! İmanını gurbette bir emanet gibi koruyan, evladına ve komşusuna güzel örnek olmaya çalışan kıymetli kardeşlerim!

Komşumuz, iş arkadaşımız ya da çocuğumuzun öğretmeni bize «İmanın şartları kaçtır?» diye sormaz. Ama her gün bakar: Sözümüzü tutuyor muyuz, işimizi düzgün yapıyor muyuz, öfkelendiğimizde nasıl konuşuyoruz? Avrupalı komşumuz Kur’an’ı açıp okumadan önce bizim hayatımızı okur. Rabbimiz imanı ve güzel sözü kökü sağlam bir ağaca benzetir:

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ ۝ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا

Allah’ın nasıl bir misal getirdiğini görmedin mi? Güzel sözü, kökü sabit, dalları gökte olan güzel bir ağaca benzetti. O ağaç, Rabbinin izniyle her zaman meyvesini verir.

İbrâhîm, 14/24–⁠25; âyetlerden bölüm

Ağacın kökü toprağın altında görünmez; ama meyvesi herkesin gözü önündedir. İmanın kökü de kalptedir; onu yalnız Allah bilir. Meyvesi ise namazımızda, sözümüzde, ticaretimizde, ailemizde ve komşuluğumuzda görünür. Bugün Kur’an’ın ve Peygamberimizin tarif ettiği kâmil müminin, yani imanı olgunlaşıp meyveye durmuş müminin özelliklerini konuşacağız. İmanın kökü kalpte, meyvesi hayattadır.

1. Hayatta görünür

   Meyve

   Namazımızda, sözümüzde, ticaretimizde, ailemizde ve komşuluğumuzda.

2. Amelle güçlenir

   Gövde

   Amel imanı besler, güçlendirir ve olgunlaştırır.

3. Kalpte durur

   Kök

   Kalbin tasdiki; onu yalnız Allah bilir.

I. İmanın aslı ve kemâli

Kök kalptedir, meyve amelde ve ahlâkta görünür: İman aslıyla kurtarır, kemâliyle yükseltir.

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

Allah’ın elçisi ve müminler, Rabbinden ona indirilene iman ettiler. Her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine inandılar. «O’nun elçileri arasında ayırım yapmayız» ve «İşittik, itaat ettik, bağışlamanı dileriz Rabbimiz, gidiş sanadır» dediler.

Bakara, 2/285

Kardeşlerim! İman, Peygamberimizin Allah’tan getirdiği ve kesin olarak bilinen hükümleri kalp ile tasdik etmek, onun haber verdiklerini tereddütsüz kabul etmektir. Bu kabulü dil ile ikrar eden kişiye mümin denir. İnkâr edene kâfir, dili ile «inandım» deyip kalbi ile inanmayana münafık denir.

Ehl-i sünnet âlimleri imanın aslı ile kemâlini birbirinden ayırır: Salih amel imanın aslına dâhil değildir; bu yüzden günah işleyen mümin imandan çıkmaz. Ama amel imanı besler, güçlendirir ve olgunlaştırır. Kökü olan ama meyve vermeyen ağaç kurumuş değildir; fakat bahçıvanının emeğini beklemektedir. İman aslıyla kurtarır, kemâliyle yükseltir.

Aslı: Kök

• Kalp ile tasdik, dil ile ikrar
• Günah işleyen mümin imandan çıkmaz
• İman aslıyla kurtarır

Kemâli: Meyve

• Amel imanı besler, güçlendirir ve olgunlaştırır
• İman kemâliyle yükseltir
• Hayatta görünür

Meyve vermeyen ağaç kurumuş değildir; bahçıvanının emeğini bekler.

الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ أَوْ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً، فَأَفْضَلُهَا قَوْلُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ، وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الْإِيمَانِ

İman yetmiş küsur ya da altmış küsur şubedir. En üstünü «Lâ ilâhe illallah» sözü, en aşağısı ise yoldan eziyet veren bir şeyi kaldırmaktır. Hayâ da imandan bir şubedir.

Müslim, Îmân, 58 (35)

İmanın en yüksek şubesi tevhid, en alt şubesi ise yoldaki bir engeli kaldırmaktır. Demek ki iman, kalpteki kelime-i tevhidden kaldırımdaki bir taşa kadar uzanan geniş bir hayattır. Peygamberimiz bir başka hadiste imanın kemâlini kardeşliğe bağlar: «Sizden biriniz kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe (tam anlamıyla) iman etmiş olmaz.» (Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71) Âlimler buradaki «iman etmiş olmaz» sözünü imanın aslının değil, kemâlinin nefyi olarak anlamışlardır. (Nevevî, Şerhu Müslim, II, 16)

1. En üstüLâ ilâhe illallahKalpte ve dilde tevhid
2. AradaYetmiş küsur şubeHayâ da imandan bir şubedir
3. En aşağısıYoldan eziyet veren şeyi kaldırmakKaldırımdaki bir taşı kenara almak da imanın bir şubesidir

Kur’an da Allah anıldığında yürekleri titreyen, namazı kılan ve rızıklarından infak edenler için «Gerçek müminler işte onlardır» buyurur. (Enfâl, 8/2–⁠4) Şimdi bu gerçek müminin özelliklerini sırasıyla açalım.

II. Kâmil mümin namazında huşû sahibidir

Mü’minûn sûresi namazla başlar ve namazla biter; diğer bütün vasıflar namazın etrafında yerini bulur.

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ۝ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ

Müminler kesinlikle kurtuluşa ermiştir; ki onlar, namazlarında derin bir saygı hali yaşarlar.

Mü’minûn, 23/1–⁠2

Mü’minûn sûresi kurtuluşa eren müminleri anlatmaya namazla başlar ve yine namazla bitirir. Arada boş sözden yüz çevirmeyi, zekâtı, iffeti, emanete ve ahde riayeti sayar. (Mü’minûn, 23/1–⁠11) Kâmil müminin vasıfları âdeta bir çerçeve gibi namazla kuşatılmıştır:

1Namazlarında huşû içindedirlerâyet 2

1. 2âyet 3Boş sözden yüz çevirirler
2. 3âyet 4Zekâtı verirler
3. 4âyet 5–⁠7İffetlerini korurlar
4. 5âyet 8Emanete ve ahde riayet ederler

6Namazlarını korurlarâyet 9

Müjde: Onlar Firdevs cennetine vâris olacaklardır (âyet 10–⁠11)

Huşû, Allah’ın huzurunda durduğunu bilen kalbin saygıyla eğilmesi, bedenin de bu saygıyla sükûnet bulmasıdır. Namazda kul Rabbine en çok secdede yaklaşır; ama yalnız kılmak yetmez, asıl mesele namazda huşûyu yakalayabilmektir. Aklımız alışverişte, gözümüz saatte, kalbimiz dünyada iken kılınan namaz, borcu düşürse de kalbi diriltmekte zorlanır.

Huşûnun yolu bellidir: Vaktinde ve acele etmeden kılmak, okuduğumuzun anlamını öğrenmek, secdede bir an daha durmak, namazdan önce telefonu susturmak ve «Belki bu son namazım» diyerek tekbir almak. Huşû bir anda kazanılmaz; her namazda biraz daha büyür.

إِنَّ اللَّهَ لَا يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ

Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; fakat kalplerinize ve amellerinize bakar.

Müslim, Birr, 34 (2564)

Gurbette namaz, bazen bir mesai arasına, bir okul teneffüsüne ya da yolculukta bir park yerine sığdırılır. İş yerinde vakti gözetmek için amirle nazikçe konuşmak, mescit bulunmayan yerde temiz bir köşede seccadeyi sermek, cemaatle kılabildiğimiz her namazı ganimet bilmek, kâmil müminin gayretidir. Namaz hayatımızın merkezinde durursa, diğer bütün vasıflar onun etrafında yerini bulur.

Namaz hayata taşınınca: Dosdoğru olmak

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ

Kitaptan sana vahyedilenleri oku, namazı özenle kıl. Kuşkusuz namaz hayâsızlıktan ve kötülükten meneder.

Ankebût, 29/45; âyetten bölüm

Huşû ile kılınan namaz secdede bitmez; insanın hayatına taşınır. Başımızı secdeye koyduğumuz gibi elimiz de secde edecek, harama uzanmayacak; ayağımız da secde edecek, kötülüğe yürümeyecek. Dilimizin Allah’ı zikretmesi yetmez; o dil yalan söylemeyecek, gıybet etmeyecek, insanları birbirine düşürmeyecek. Namaz kılıp da insanlara zulmediyorsak, namazın bize kazandırması gerekeni henüz kazanamamışız demektir.

فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَمَن تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Senin yanında hak yola dönenlerle birlikte, sana buyurulduğu gibi dosdoğru ol! Siz de azıp sapmayın. Allah, yaptıklarınızı çok iyi görmektedir.

Hûd, 11/112

Sahâbeden Süfyân b. Abdullah (r.a.), «Ey Allah’ın Resûlü! Bana İslâm hakkında öyle bir söz söyle ki onu senden sonra kimseye sormayayım» dedi. Peygamberimiz şöyle buyurdu: «Allah’a iman ettim de, sonra dosdoğru ol.» (Müslim, Îmân, 62) İstikamet, inanç, söz ve davranışın birbirini tutmasıdır. Kâmil müminin hayatında ikiyüzlülük yoktur: Camide başka, iş yerinde başka; insanların yanında başka, yalnızken başka değildir.

1. İnançKalpte tasdik
2. SözDoğru ve güzel
3. DavranışHer yerde aynı

Camide de çarşıda da aynı insan.

Kimsenin görmediği yerde «Allah görüyor» diyebilmek, istikametin özüdür. Allah bizi camide gördüğü gibi evimizde, işimizde, çarşıda, pazarda ve ekran başında da görür.

III. Kâmil mümin diline ve gözüne sahiptir

Kulak, göz ve gönül emanettir; ya hayır söyle ya sus.

وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا

Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme! Çünkü kulak, göz ve gönül, bunların hepsi ondan sorumludur.

İsrâ, 17/36

Kardeşlerim! Allah’ın bize verdiği her organ bir emanettir ve her emanetin hesabı vardır. Kâmil mümin, küçük bir et parçası olan dilin insanı dünyada da âhirette de felâkete sürükleyebileceğini bilir. Peygamberimiz, Muâz b. Cebel’e (r.a.) dilini tutarak «Şunu tut!» buyurmuş; «İnsanları yüzüstü ateşe sürükleyen, dillerinin biçtiklerinden başka bir şey midir?» diye sormuştur. (Tirmizî, Îmân, 8)

1. KulakDuyduğunu doğrula, söylentiye kulak verme.
2. GözHarama bakma, gerektiğinde ekranı ters çevir.
3. GönülKötü zandan sakın, kine ve hasede yer verme.
4. DilHayır söyle ya da sus; gıybete ve yalana yer yok.

مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ

Allah’a ve âhiret gününe iman eden ya hayır söylesin ya da sussun.

Buhârî, Rikâk, 23 (6475); Müslim, Îmân, 74 (47); rivayetten bölüm

Kâmil mümin gözüne de sahip çıkar. Rabbimiz mümin erkeklere ve mümin kadınlara gözlerini haramdan sakınmalarını emreder. (Nûr, 24/30–⁠31) Bugün göz yalnız sokakta değil, avucumuzdaki ekranda da imtihan olur. Bir tıkla önümüze gelen görüntüden gözümüzü çevirmek elimizdedir; bilerek bakmaya devam ettiğimiz her görüntü ve doğruluğunu bilmeden paylaştığımız her haber ise gözümüzün ve kalbimizin hesabına yazılır. Ekranı ters çevirebilmek de bir iman meselesidir.

Gurbette bunun bir de dil boyutu vardır: Bildiğimiz dillerin sayısı arttıkça sorumluluğumuz da artar. Türkçe, Fransızca, Felemenkçe veya Almanca; hangi dilde konuşursak konuşalım, Rabbimizin istediği aynıdır: doğru, güzel ve yerinde söz.

IV. Kâmil mümin gıybet ve dedikodudan uzaktır

Kötü zan, kusur araştırmak ve gıybet: Bir zincirin üç halkası.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيمٌ

Ey iman edenler! Zannın çoğundan sakının; çünkü bazı zanlar günahtır. Gizlilikleri araştırmayın, birbirinizin gıybetini yapmayın; herhangi biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? Tabii ki bundan tiksindiniz! Allah’a itaatsizlikten de sakının. Allah tövbeleri çokça kabul etmektedir, rahmeti sonsuzdur.

Hucurât, 49/12

Âyet üç kötülüğü bir zincir gibi sıralar: Kötü zanla başlayan, kusur araştırmakla büyüyen ve kardeşinin arkasından konuşmakla biten bir zincir. Rabbimiz gıybeti ölmüş kardeşinin etini yemeye benzetir; çünkü gıybet edilen kişi orada değildir, kendini savunamaz.

1. 1Kötü zanZannın çoğundan sakının.
2. 2Kusur araştırmakGizlilikleri araştırmayın.
3. 3GıybetBirbirinizin gıybetini yapmayın.

Rabbimiz gıybeti ölmüş kardeşinin etini yemeye benzetir.

أَتَدْرُونَ مَا الْغِيبَةُ؟ قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ

«Gıybet nedir, bilir misiniz?» Ashap «Allah ve Resûlü daha iyi bilir» dedi. Peygamberimiz «Kardeşini, hoşlanmayacağı bir şeyle anmandır» buyurdu. «Söylediğim şey kardeşimde varsa?» diye sorulunca da «Varsa gıybet etmiş olursun; yoksa ona iftira etmiş olursun» buyurdu.

Müslim, Birr, 70 (2589); rivayetten bölüm

Peygamberimiz gerçek müflisi şöyle tarif etmiştir: Kıyamet günü namaz, oruç ve zekâtla gelir; ama birine sövmüş, birine iftira atmış, birinin malını yemiştir. Sevapları hak sahiplerine dağıtılır; sevapları bitince onların günahları ona yüklenir (Müslim, Birr, 59). Gıybet, emekle biriktirdiğimiz âhiret sermayesini başkasının hesabına aktarır.

V. Hadislerin aynasında: Güzel ahlâk

İmanın olgunluğu ahlâkın güzelliğiyle ölçülür; ilk imtihan evimizin kapısındadır.

Aziz kardeşlerim! Peygamberimiz imanın olgunluğunu ölçen bir terazi bırakmıştır.

أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا، وَخِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِمْ خُلُقًا

Müminlerin iman bakımından en olgun olanı, ahlâkı en güzel olanıdır. Sizin en hayırlılarınız da hanımlarına karşı ahlâkı en güzel olanlarınızdır.

Tirmizî, Radâ‘, 11 (1162)

Bu hadiste iman ile ahlâk aynı cümlede buluşur: İmanın kemâli, ahlâkın güzelliğiyle ölçülür. Hadisin ikinci cümlesi ise bu terazinin ilk kurulduğu yeri gösterir: ev. Dışarıda güler yüzlü, kibar ve yardımsever olup evinde eşine ve çocuklarına sert davranan bir insanın ahlâkı henüz kemâle ermemiştir. Ahlâkın ilk imtihanı, kapıdan içeri girdiğimiz andadır.

Peygamberimiz gönderiliş gayesini de şöyle özetler: «Ben ancak güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.» (İbn Hanbel, II, 381) Rabbimiz de ona hitap ederek şöyle buyurur:

وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ

Sen elbette üstün bir ahlâka sahipsin.

Kalem, 68/4

Hz. Âişe validemize Peygamberimizin ahlâkı sorulduğunda «Onun ahlâkı Kur’an’dı» cevabını vermiştir. (Müslim, Müsâfirîn, 139) Kur’an’ın emrettiği her güzelliği yaşayan, yasakladığı her çirkinlikten uzak duran bir hayat… Kâmil mümin, o hayatı kendine örnek alır. Rabbimiz bize bu örneği şöyle gösterir: «İçinizden Allah’ın lutfuna ve âhiret gününe umut bağlayanlar, Allah’ı çokça ananlar için hiç şüphe yok ki, Resûlullah’ta güzel bir örneklik vardır.» (Ahzâb, 33/21)

Güzel ahlâk, güler yüzle selâm vermek, kırıcı sözü yutmak, yaşlıya hürmet, küçüğe şefkat, hizmet edene teşekkür etmektir. Bunlar küçük görünür; ama Peygamberimiz, kıyamet günü müminin mizanında güzel ahlâktan daha ağır bir şey bulunmadığını haber vermiştir (Tirmizî, Birr, 62).

• Güler yüzle selâm vermek
• Kırıcı sözü yutmak
• Yaşlıya hürmet
• Küçüğe şefkat
• Hizmet edene teşekkür etmek

Elinden ve dilinden emin olunan

الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى دِمَائِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ

Müslüman, insanların dilinden ve elinden selâmette olduğu kimsedir. Mümin de insanların canları ve malları konusunda kendisinden emin oldukları kimsedir.

Nesâî, Îmân, 8 (4998); benzer lafızla Tirmizî, Îmân, 12 (2627)

Kardeşlerim! «Mümin» kelimesi «güven» kökünden gelir. Allah’ın güzel isimlerinden biri de el-Mü’min’dir; kullarına güven veren demektir. O hâlde mümin, güvenen ve güven veren insandır. Kâmil müminin elinden ve dilinden korkulmaz. Hilesi yoktur, ticareti düzgündür, emanete ihanet etmez. Cami safında güven verdiği gibi caminin dışında da güven verir.

Peygamberimiz bu güveni komşuluk üzerinden de anlatmıştır. Üç defa «Vallahi iman etmiş olmaz!» buyurdu. «Kim, ey Allah’ın Resûlü?» diye sorulunca şöyle dedi: «Komşusu, kötülüklerinden emin olmayan kimse.» (Buhârî, Edeb, 29)

Gurbette her Müslüman, istese de istemese de İslâm’ın bir temsilcisidir. Bir kişinin yalanı bütün cemaate, bir esnafın hilesi bütün Müslümanlara mal edilebilir. Aynı şekilde bir işçinin dürüstlüğü, bir öğrencinin edebi, bir komşunun güler yüzü de binlerce kelimelik anlatıdan daha çok şey söyler. Bizden emin olan bir komşu, İslâm’a açılmış bir penceredir.

VI. Öfkesine hâkim, affetmeyi bilen mümin

Öfkeyi yenmek, affetmek ve ilk selâmı veren olmaktan çekinmemek.

الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Onlar (takvâ sahipleri) bollukta da darlıkta da Allah yolunda harcarlar, öfkelerini yenerler, insanları affederler. Allah işini güzel yapanları sever.

Âl-i İmrân, 3/134

Öfke, Allah’ın insana verdiği fıtrî bir duygudur; kusur onun varlığında değil, dizginleri ele geçirmesindedir. Öfke bir anlıktır, ama neticesi bazen telafisi imkânsız bir pişmanlığa dönüşür. Bir anlık öfkeyle nice yuvaların yıkıldığını, nice dostlukların bittiğini biliyoruz. Peygamberimiz «Güçlü kişi güreşte rakibini yenen değildir; asıl güçlü, öfke anında kendine hâkim olandır» buyurmuştur. (Buhârî, Edeb, 76; Müslim, Birr, 107) Öfke kabardığında Allah’a sığınmayı, susmayı, ayaktaysak oturmayı tavsiye etmiştir (Buhârî, Edeb, 76; İbn Hanbel, I, 239; Ebû Dâvûd, Edeb, 3); öfkeyi abdestle söndürmeyi öğütleyen, senedi zayıf bir rivayet de nakledilmiştir.

Öfkesini yenen mümin bir adım daha atar ve affeder. Rabbimiz, kötülüğe denk karşılık vermenin adalet, affedip arayı düzeltmenin ise mükâfatını kendisinin vereceği bir fazilet olduğunu bildirir. (Şûrâ, 42/40)

1. 1Öfkeyi yenmekkazm-ı gayzÖfke anında dili ve eli tutmak
2. 2AffetmekafvKini bırakmak, arayı düzeltmek
3. 3İyilik etmekihsanİşini güzel yapanlardan olmak

Allah işini güzel yapanları sever.

مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ، وَمَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلَّا عِزًّا، وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ

Sadaka maldan bir şey eksiltmez. Allah, affeden kulunun ancak izzetini artırır. Allah için alçak gönüllü olanı da Allah yüceltir.

Müslim, Birr, 69 (2588)

Hz. Ebû Bekir (r.a.), kızı Hz. Âişe’ye atılan iftiraya katılan akrabası Mistah’a artık yardım etmeyeceğine yemin etmişti. Bunun üzerine «Bağışlasınlar, hoş görsünler; Allah’ın sizi bağışlamasını arzu etmez misiniz?» (Nûr, 24/22) âyeti indi. Hz. Ebû Bekir hemen «Evet, vallahi ben Allah’ın beni bağışlamasını isterim» dedi ve Mistah’a yardımı yeniden başlattı. (Buhârî, Tefsîr, Nûr, 6) Peygamberimiz de Mekke’nin fethinde yıllarca kendisine eziyet edenleri affederek bu ahlâkın en yüce örneğini göstermiştir.

Kâmil mümin kardeşine üç günden fazla küs durmaz; çünkü Peygamberimiz bunun helâl olmadığını, küs duran iki kişiden hayırlısının önce selâm veren olduğunu bildirmiştir. (Buhârî, Edeb, 62; Müslim, Birr, 25) Affedilmek isteyen affeder; kâmil mümin ilk selâmı veren olmaktan çekinmez.

VII. Sabır ve şükür: Müminin iki kanadı

Darlıkta sabır, bollukta şükür: İki kanatla uçan kuş yolunu şaşırmaz.

وَالصَّلَاةُ نُورٌ، وَالصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ، وَالصَّبْرُ ضِيَاءٌ

Namaz nurdur, sadaka (imana) delildir, sabır ise parlak bir ışıktır.

Müslim, Tahâret, 1 (223); rivayetten bölüm

Hadiste sabır için kullanılan ziyâ kelimesi, güneşin ışığı gibi hem aydınlatan hem ısıtan bir ışığı anlatır. Sabır, karanlık bir gecede yanan kandil gibidir: Sıkıntıyı bir anda yok etmez; ama yolumuzu görmemizi sağlar. Kâmil mümin başına bir musibet geldiğinde isyan etmez, her önüne gelene dert yanmaz. Yaşadığı her sıkıntının bu dünyada bir imtihan olduğunu bilir ve Rabbimizin «Şüphesiz Allah sabredenlerin yanındadır» (Bakara, 2/153) müjdesine tutunur.

Sabır yalnız musibete katlanmak değildir. Harama karşı direnmek, ibadete devam etmek ve doğrulukta sebat etmek de sabırdır. Asr sûresi, hüsrandan kurtulanların iman edip sâlih amel işleyen, birbirlerine hakkı ve sabrı tavsiye edenler olduğunu haber verir. (Asr, 103/1–⁠3) Bir Müslümana yapılabilecek en güzel iyiliklerden biri, zor gününde ona sabrı hatırlatmaktır.

عَجَبًا لِأَمْرِ الْمُؤْمِنِ، إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ، وَلَيْسَ ذَاكَ لِأَحَدٍ إِلَّا لِلْمُؤْمِنِ، إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ، وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ

Müminin durumu ne hoştur! Her hâli kendisi için hayırlıdır ve bu yalnız mümine mahsustur. Başına sevindirici bir şey gelirse şükreder; bu onun için hayır olur. Başına bir sıkıntı gelirse sabreder; bu da onun için hayır olur.

Müslim, Zühd, 64 (2999)

Gurbet hayatı sabrı da şükrü de sık sık imtihan eder: bir hastalık, iş kaybı, evlattan gelen bir dert, memleketteki anne babanın uzaklığı… Aynı gurbet bize nimetler de verir: helâl rızık, çocuklarımızın eğitimi, camimizin cemaati. Kâmil mümin darlıkta sabrı, bollukta şükrü kuşanır; iki kanadıyla uçan kuş gibi yolunu şaşırmaz.

Darlıkta

Sabır

Musibette isyan etmemek, harama karşı direnmek, ibadete ve doğruluğa sebat etmek.

Bollukta

Şükür

Helâl rızka, çocuklarımızın eğitimine ve camimizin cemaatine şükretmek.

İki kanadıyla uçan kuş yolunu şaşırmaz.

VIII. İnfak ve ahde vefa: Emanete sadık mümin

Rızkı paylaşmak, verilen sözün ve imzanın arkasında durmak.

إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَّن تَبُورَ

Allah’ın kitabını okuyanlar, namazı özenle kılanlar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan başkaları için gizli açık harcayanlar, asla zararla sonuçlanmayacak bir ticaret umabilirler.

Fâtır, 35/29

İnfak, Allah’ın verdiği nimetlerden bir kısmını O’nun rızası için ihtiyaç sahipleriyle paylaşmaktır. Kur’an infakı imanın hemen yanında anar; çünkü malını paylaşabilen insan, kalbinin dünyaya bağlanmadığını göstermiş olur. Gizli infak riyadan korur, açık infak ise başkalarına örnek olur. Cami derneklerimizin yardım kolileri, öğrenci bursları, cenaze fonları ve depremzedelere uzanan eller, bu ticaretin gurbetteki şubeleridir.

Gizli infak

• Riyadan korur
• Kalbin dünyaya bağlanmadığını gösterir

Açık infak

• Başkalarına örnek olur
• Yardım kolileri, öğrenci bursları, cenaze fonları

Asla zararla sonuçlanmayacak bir ticaret.

لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ، وَلَا دِينَ لِمَنْ لَا عَهْدَ لَهُ

Emanete riayet etmeyenin (kâmil) imanı, ahde vefa göstermeyenin (kâmil) dini yoktur.

İbn Hanbel, III, 134

Enes b. Mâlik (r.a.), Peygamberimizin bize hitap ettiği hemen her konuşmada bu sözü söylediğini nakleder. Ahde vefa, verilen söze ve yapılan anlaşmaya sadakatle bağlı kalmaktır. Rabbimiz «Ey iman edenler! Sözleşmeleri yerine getirin» (Mâide, 5/1) ve «Ahde vefa gösterin; çünkü ahid sorumluluk doğurur» (İsrâ, 17/34) buyurur. Peygamberimiz ise konuşunca yalan söylemeyi, söz verince sözünden dönmeyi ve emanete hıyanet etmeyi münafığın alâmetleri arasında saymıştır. (Buhârî, Îmân, 24; Müslim, Îmân, 107)

Gurbette ahde vefa çok geniş bir alandır: iş sözleşmesine ve mesaiye riayet, kiraya ve borca sadakat, randevuya zamanında gitmek, vergisini ve sigortasını dürüstçe ödemek, yaşadığımız ülkenin meşru düzenine uymak. Oturum izniyle, çalışma izniyle ya da vatandaşlıkla girdiğimiz her kapı bir sözleşmedir. Kâmil mümin imzasının ve sözünün arkasında durur.

IX. Kürsüden kalbe: Kur’an’ın aynası ve yedi söz

Kur’an’ın tarif ettiği müminler ve evimizin görünür bir yerine asacağımız yedi söz.

Aziz cemaat! Kâmil müminin vasıfları bunlarla sınırlı değildir; Kur’an bize daha geniş bir ayna tutar.

KUR’AN’IN AYNASINDA MÜMİNLER Vasıf · Âyet

1. Gayba iman ederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiklerimizden hayra harcarlar.Bakara, 2/3
2. Anlamsız, yararsız söz ve davranışlardan uzak dururlar.Mü’minûn, 23/3
3. Emanetlerine ve ahidlerine sadakat gösterirler.Mü’minûn, 23/8
4. Yeryüzünde vakarla yürürler; cahiller laf attığında «selâm» deyip geçerler.Furkân, 25/63
5. Gecelerini Rablerine secde ederek, huzurunda durarak geçirirler.Furkân, 25/64
6. Harcarken ne saçıp savururlar ne de cimrilik ederler; ikisi arasında dengeyi gözetirler.Furkân, 25/67
7. Asılsız şeylere şahitlik etmezler; boş davranışlarla karşılaşınca onurluca çekip giderler.Furkân, 25/72
8. «Rabbimiz! Bize mutluluk getirecek eşler ve çocuklar bahşet» diye dua ederler.Furkân, 25/74

1. Namazımı huşû ile kılacağım. Vaktinde ve acele etmeden kılacak, namazımın beni kötülükten alıkoymasına izin vereceğim.
2. Her yerde aynı insan olacağım. Camide, evde, işte ve ekran başında Allah’ın beni gördüğünü unutmayacağım.
3. Dilimi koruyacağım. Yalan, gıybet ve kırıcı söz söylemeyecek; ya hayır söyleyecek ya da susacağım.
4. Gözümü ve ekranımı koruyacağım. Harama bakmayacak, doğruluğunu bilmediğim haberi paylaşmayacağım.
5. Evimde güzel ahlâkla yaşayacağım. Eşime, çocuklarıma ve anne babama en güzel davranışı göstereceğim.
6. Öfkemi yenecek, sabredip şükredeceğim. Affetmeyi bilecek, üç günden fazla küs kalmayacak; darlıkta sabrı, bollukta şükrü kuşanacağım.
7. Sözümü tutacak, rızkımı paylaşacağım. Emanete, borca, randevuya ve sözleşmeye vefa gösterecek; rızkımdan gizli ve açık infak edeceğim.

Yazdırılabilir hâli: PDF, 13. sayfa

لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

Sizden biriniz, kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe (tam anlamıyla) iman etmiş olmaz.

Buhârî, Îmân, 7 (13); Müslim, Îmân, 71 (45)

İmanın kökü kalpte, meyvesi hayattadır; kâmil mümin camide de çarşıda da aynı insandır. Bu cumadan çıkarken kendimize bir soru soralım: Ağacımın en çok hangi dalı meyve bekliyor? Namazım mı, dilim mi, evim mi, sözüm mü? Bu hafta o dalı sulamaya niyet edelim ve Rabbimize yönelelim.

1. NamazımHuşû ile, vaktinde
2. DilimHayır söylemek ya da susmak
3. EvimGüzel ahlâk
4. SözümAhde ve emanete vefa

Gurbette kürsü hatimi ve cemaat niyazı

İmanı hayatımızda yaşatmak ve Rabbimize yönelmek için dua ediyoruz.

Kıymetli kardeşlerim! Gönüllerimizi Rabbimize açalım.

أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ

Kovulmuş şeytanın şerrinden Allah’a sığınırım. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah’a mahsustur. Peygamberimiz Muhammed’e, ailesine ve bütün ashabına salât ve selâm olsun.

Hamd: Fâtiha, 1/2. İstiâze ve salavat: serbest dua lafzı

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ

Rabbimiz! Bizi doğru yola eriştirdikten sonra kalplerimizi saptırma, bize katından bir rahmet bağışla. Hiç kuşku yok, lütfu bol olan yalnız sensin.

Âl-i İmrân, 3/8

Âyet, hadis ve diğer kaynaklar

Mealler anlam esaslıdır ve Kur’an Yolu ile karşılaştırılmıştır; kısaltılan âyet ve hadisler metinde belirtilmiştir. Âyet lafızları Tanzil metninden alınmış, hadis lafızları sunnah.com ve Hadislerle İslam ile karşılaştırılmış, rivayetlerin dereceleri dorar.net’te kontrol edilmiştir.

• Âyetler: Fâtiha 1/2; Tâhâ 20/25–⁠28; İbrâhîm 14/24–⁠25; Bakara 2/285; Enfâl 8/2–⁠4; Mü’minûn 23/1–⁠11; Ankebût 29/45; Hûd 11/112; İsrâ 17/36; Nûr 24/30–⁠31; Hucurât 49/12; Kalem 68/4; Ahzâb 33/21; Âl-i İmrân 3/134; Şûrâ 42/40; Nûr 24/22; Bakara 2/153; Asr 103/1–⁠3; Fâtır 35/29; Mâide 5/1; İsrâ 17/34; Bakara 2/3; Furkân 25/63; Furkân 25/64; Furkân 25/67; Furkân 25/72; Furkân 25/74; Âl-i İmrân 3/8; Hucurât 49/7; Bakara 2/201.
• Hadisler: Müslim, Îmân 58 (35); Buhârî, Îmân 7 (13) ve Müslim, Îmân 71 (45); Müslim, Birr 34 (2564); Müslim, Îmân 62; Tirmizî, Îmân 8; Buhârî, Rikâk 23 (6475) ve Müslim, Îmân 74 (47); Müslim, Birr 70 (2589); Müslim, Birr 59; Tirmizî, Radâ‘ 11 (1162); İbn Hanbel II, 381; Müslim, Müsâfirîn 139; Tirmizî, Birr 62; Nesâî, Îmân 8 (4998) ve Tirmizî, Îmân 12 (2627); Buhârî, Edeb 29; Buhârî, Edeb 76 ve Müslim, Birr 107; İbn Hanbel I, 239 ve Ebû Dâvûd, Edeb 3; Müslim, Birr 69 (2588); Buhârî, Tefsîr, Nûr 6; Buhârî, Edeb 62 ve Müslim, Birr 25; Müslim, Tahâret 1 (223); Müslim, Zühd 64 (2999); İbn Hanbel III, 134; Buhârî, Îmân 24 ve Müslim, Îmân 107.
• Sahâbe haberi: Çoban ile Abdullah b. Ömer’in konuşması hadis değil, sahâbeden nakledilen bir haberdir: Heysemî, Mecmau’z-zevâid IX, 350; Beyhakî, Şuabü’l-îmân IV, 329.
• Ansiklopedi ve şerh: TDV İslâm Ansiklopedisi, «İman», «Huşû» ve «İstikâmet»; Nevevî, Şerhu Müslim II, 16.
• Görseller: Sahne resimleri yapay zekâ ile üretilmiş temsilî illüstrasyonlardır; peygamber ve sahâbe tasviri yoktur. «Mesaj grubundaki söz» ve «Fırıncının dürüstlük imtihanı» sahneleri de temsilîdir.

Vaazın bölümlerine dön